Focus op symbolisch spel en verbeelding
Introduction
Er bestaan verschillende soorten en vormen van spel. Het spel bij het kind begint rond 3 maanden en start met verkennend spel in al zijn vormen. In de eerste plaats ontdekt het kind zijn omgeving op alle vlakken1: visueel, auditief en tactiel. Bij de baby zijn er verschillende soorten verkenning: men spreekt van lichaamsverkenning, voorwerpverkenning en stemverkenning.
De beperkte bewegingsmogelijkheden bij het jonge kind en het gebrek aan coördinatie maken dat het vooral zijn zintuigen aan het ontdekken is. Een baby van 2-3 maanden is namelijk op zoek naar zintuiglijke prikkels; hij stimuleert zijn waarnemingssysteem door geluiden of sensaties op te wekken. Een baby die bijvoorbeeld op zijn buik ligt en over een oppervlak krabt door zijn handen afwisselend te openen en te sluiten, wekt via zijn motorische bewegingen zintuiglijke prikkels op (geluid en tactiele feedback) die zijn hersenen zullen verwerken, dat wil zeggen analyseren en interpreteren. Door verschillende herhalingen op verschillende oppervlakken verkent de baby zijn omgeving en bouwt hij een catalogus op van prikkels die verband houden met zijn omgeving en met het voorwerp.
Verkennend spel
Er bestaan verschillende soorten en vormen van spel. Het spel bij het kind begint rond 3 maanden en start met verkennend spel in al zijn vormen. In de eerste plaats ontdekt het kind zijn omgeving op alle vlakken1: visueel, auditief en tactiel. Bij de baby zijn er verschillende soorten verkenning: men spreekt van lichaamsverkenning, voorwerpverkenning en stemverkenning.
De beperkte bewegingsmogelijkheden bij het jonge kind en het gebrek aan coördinatie maken dat het vooral zijn zintuigen aan het ontdekken is. Een baby van 2-3 maanden is namelijk op zoek naar zintuiglijke prikkels; hij stimuleert zijn waarnemingssysteem door geluiden of sensaties op te wekken. Een baby die bijvoorbeeld op zijn buik ligt en over een oppervlak krabt door zijn handen afwisselend te openen en te sluiten, wekt via zijn motorische bewegingen zintuiglijke prikkels op (geluid en tactiele feedback) die zijn hersenen zullen verwerken, dat wil zeggen analyseren en interpreteren. Door verschillende herhalingen op verschillende oppervlakken verkent de baby zijn omgeving en bouwt hij een catalogus op van prikkels die verband houden met zijn omgeving en met het voorwerp.
Verkenning van voorwerpen en van het lichaam
De verkenning van voorwerpen verschijnt met de komst van de oog-handcoördinatie; rond 3-4 maanden begint de baby lichte voorwerpen vast te pakken (zoals een rammelaar) en probeert hij ze te hanteren. In het begin missen de bewegingen van het kind stabiliteit en kan de baby zichzelf per ongeluk met de rammelaar raken. Naarmate zijn coördinatie verbetert, slaagt hij erin een voorwerp in één hand vast te houden, het te schudden, het naar zijn mond te brengen (rond 5/6 maanden), ermee te slaan en het van de ene hand naar de andere over te brengen (rond 7 maanden). Deze ontdekking van zijn omgeving gebeurt door herhaling. Baby's zijn er dol op om een handeling te stellen en die meerdere keren te herhalen met hetzelfde of met andere voorwerpen2. Dit laat het kind toe: Om oorzaak en gevolg te leren, dat wil zeggen dat een specifieke handeling een specifiek resultaat teweegbrengt, bijvoorbeeld: "ik beweeg mijn arm, de rammelaar beweegt en maakt geluid" of "ik druk op een knop en er klinkt een geluid".
Om kennis over het voorwerp te verwerven: baby's zijn er dol op om voorwerpen in hun mond te steken; het is goed te weten dat de mond bij het kind een zone is vol sterk ontwikkelde zintuiglijke receptoren. Kinderen gebruiken deze zintuiglijke prikkel om de eigenschappen van het betreffende voorwerp te ontdekken: de textuur, de vorm, de hardheid, de kneedbaarheid, de smaak en ook het gewicht.
De lichaamsverkenning, dat wil zeggen het ontdekken van het eigen lichaam, begint eveneens rond 2-3 maanden3. In het begin ontdekt het kind zijn handen door zijn vingers voor zich te bewegen (3 maanden), daarna zijn gezicht (4 maanden) door zijn handen naar zijn gezicht te brengen, vervolgens zijn voeten en knieën (5-6 maanden), die het probeert vast te pakken; daarna volgt de ontdekking van het haar en de dijen door ze vast te grijpen (9 maanden); tussen 10-12 maanden heeft het kind een betere motoriek en ontdekt het zijn hele lichaam en ook zijn geslachtsdelen.
De stemverkenning is het spelen met de eigen stem; het is een voorwaarde voor de taalverwerving. De pasgeborene vocaliseert enkel via vegetatieve klanken (huilen, schreeuwen, gorgelen). Deze klanken vertalen de fysiologische behoeften van de zuigeling via drukveranderingen in de mond- en keelholte. Tussen 2 en 6 maanden begint het kind zich te wagen aan stemspel, waarbij het zijn stem verkent en ontdekt. Het kind speelt met zijn stem door de intensiteit (volume) te veranderen, de duur te verlengen en de toonhoogte (hoger of lager) aan te passen. In het begin zijn dat "arrheu"- en "agueu"-klanken die zich geleidelijk zullen uitbreiden met de komst van medeklinkers. Op dat moment spreken we niet langer van spel, maar van taal en communicatie.
Definitie
- Verkennend spel
- Het kind verkent zijn omgeving door voorwerpen te hanteren, en dit geeft het kind informatie over voorwerpen of begrippen (bv. grootte, materiaal, smaak, hardheid, enz.).
- Imitatiespel
- Het kind bootst een volwassene of een ander kind na. Het is het nabootsen van een handeling en het herhalen van die handeling.
- Functioneel spel
- Het kind kopieert en gebruikt een voorwerp volgens de kenmerken en het gebruik ervan (bv. een hoed opzetten).
Imitatiespel
Verbeelding en doen-alsof dragen veel emotionele elementen in zich. Door te doen alsof speelt het kind immers gebeurtenissen uit zijn dagelijks leven na die emotioneel geladen zijn, of die nu positief of negatief zijn. Door deze gebeurtenissen in zijn spel op te nemen, leert het kind zijn emoties te beheersen. Door zijn emoties opnieuw te kunnen "beleven" wanneer het dat wil, door een scène uit zijn leven "na te spelen", krijgt het kind de kans om de gevoelens die het had te begrijpen, zijn emoties te verwoorden en zijn latente emotionele lading te ontladen. Hoe meer een kind in staat is om emoties en gevoelens in zijn symbolisch spel te brengen, hoe meer het ze kan temmen, herkennen, begrijpen en geleidelijk proberen te beheersen. Via het spel verkent het kind de verschillende gevoelens die met een situatie samenhangen, zonder het oordeel van de volwassene.
Hooggevoelige kinderen hebben vaak een zeer rijke verbeelding, want de emotionaliteit voedt die verbeelding en stelt het kind, in combinatie met taal, in staat tot een meer doorgedreven verbeeldend denken.
Een voorbeeld
Een kind dat doet alsof een stoffen boekje het knuffeldoekje van zijn baby is, is de "simulator" (A).
De onderliggende realiteit is dat een baby een knuffeldoekje heeft (B).
De mentale voorstelling is dat het stoffen boekje
een knuffeldoekje "wordt" voor de "baby" van de simulator (C).
Het kind (de simulator) projecteert de voorstelling van het knuffeldoekje op het stoffen boekje door het aan de "baby" te geven (D).
Het kind dat doet-alsof speelt, is zich ervan bewust dat het "knuffeldoekje" in werkelijkheid een stoffen boekje is en kent het verschil tussen een boekje en een knuffeldoekje, maar het gebruikt de gelijkenis, het uitzicht van de stof, om er de symboliek van een "knuffeldoekje" aan toe te kennen (E).
Het kind (de "simulator") is actief, en als het beweegt, doet het dat in overeenstemming met het opgeroepen scenario (F). Doen-alsof is een bewuste activiteit die met intentionaliteit wordt uitgevoerd. Het kind is zich bewust van de realiteit en van het doen-alsof waaraan het deelneemt.
Besluit
Kortom, spelen laat het kind toe de wereld te ontdekken, nieuwe dingen uit te proberen, te leren, zijn kennis concreet te maken, zijn identiteit op te bouwen, te socialiseren, en het brengt veel plezier. Spelen bevordert de hersenontwikkeling, want tijdens het spelen ontstaan er meer neurale verbindingen. Het is dus belangrijk om het spel met je kinderen voorrang te geven en de soorten spel af te wisselen (actief spel, fantasiespel, verkennend spel, rollenspel, stoeispel). Daarom wordt sterk aangemoedigd om elke mogelijke gelegenheid te benutten om vrij te spelen met het kind, ongeacht zijn leeftijd, door je aan te passen aan zijn behoeften en mogelijkheden. En trouwens, ook volwassenen spelen graag!